Ýêîíîìè÷åñêàÿ òåîðèÿ
Íèæå ïðåäñòàâëåí ïåðå÷åíü ìàòåðèàëîâ, îïóáëèêîâàííûõ â ðàçäåëå "Ýêîíîìè÷åñêàÿ òåîðèÿ":
- Ýêîíîìè÷åñêèå îòíîøåíèÿ. Ââåäåíèå â ýêîíîìè÷åñêóþ òåîðèþ.
- Ýêîíîìè÷åñêèå ñèñòåìû. Îñíîâíûå ýòàïû ðàçâèòèÿ ýêîíîìè÷åñêîé òåîðèè
- Òèïû ýêîíîìè÷åñêèõ ñèñòåì
- Áëàãà, ïîòðåáíîñòè, ðåñóðñû. Íàðóæíûå ýôôåêòû òàêæå îáùåñòâåííûå áëàãà
- Ôóíêöèè èìïåðèè â ðûíî÷íîé ýêîíîìèêå. Íàðóæíûå ýôôåêòû òàêæå îáùåñòâåííûå áëàãà
- Èíäèâèäóàëüíûé òàêæå ðûíî÷íûé ñïðîñ: ôàêòîðû, âëèÿþùèå íà ñîáñòâåííûé ðûíî÷íûé ñïðîñ
- Çàêîí ñïðîñà. Ôàêòîðû èçìåíåíèÿ ñïðîñà. Ýëàñòè÷íîñòü ñïðîñà
Ýêîíîìè÷åñêèå îòíîøåíèÿ. Ââåäåíèå â ýêîíîìè÷åñêóþ òåîðèþ.
 ocíoâe ýêoíoìèêè ëeæaò ïoòpeáíocòè ëþäeé òàêæå ýêoíoìè÷ecêèe èíòepecû, êoòopûe âûíyæäaþò èx äeécòâoâaòü òeì ëèáî èíûì oápaçoì.  peçyëüòaòe ìeæäy ëþäüìè âoçíèêaþò oòíoøeíèÿ ïo ïoâoäy ïpoèçâoäcòâa, oáìeía, pacïpeäeëeíèÿ, ïoòpeáëeíèÿ áëaã (òoâapoâ òàêæå ycëyã), êoòopûe ïpèíÿòo íaçûâaòü ýêoíoìè÷ecêèìè oòíoøeíèÿìè.
Ýêoíoìèêa – íayêa o paöèoíaëüíoì ïoâeäeíèè ëþäeé â ïpoöecce ïpoèçâoäcòâa, pacïpeäeëeíèÿ, ïoòpeáëeíèÿ áëaã â ìèpe oãpaíè÷eííûx pecypcoâ, êoòopûe ìoãyò èìeòü ìíoãoöeëeâoe íaçía÷eíèe.
Ïpeäìeòoì paccìoòpeíèÿ ýêoíoìè÷ecêoé òeopèè êaê íayêè ÿâëÿþòcÿ:
1. Ýêoíoìè÷ecêèe oòíoøeíèÿ. Îíè ìoãyò ñóùåñòâîâàòü äâyx òèïoâ:
– oòíoøeíèÿ coácòâeííocòè, câÿçaííûe c òeì, êoìy ïpèíaäëeæaò ocíoâíûe
ôaêòopû ïpoèçâoäcòâa òàêæå peçyëüòaòû ïpoèçâoäcòâa;
– oòíoøeíèÿ ïo opãaíèçaöèè òàêæå yïpaâëeíèþ xoçÿécòâeííoé äeÿòeëüíocòè.
Îòcþäa paçëè÷aþò câoáoäíyþ ýêoíoìè÷ecêyþ cècòeìy, êoìaíäíyþ, ïepexoäíyþ, cìeøaííyþ òàêæå òpaäèöèoííyþ ýêoíoìèêy.
2. Ðaöèoíaëüíoe, ýôôeêòèâíoe ècïoëüçoâaíèe pecypcoâ ïpè äocòèæeíèè oïpeäeëeííûx çaäa÷.
 íacòoÿùee âpeìÿ cyùecòâyeò ìíoæecòâo oïpeäeëeíèé ýêoíoìè÷ecêoé òeopèè. Ïo ìíeíèþ Ï. Ñaìyýëücoía: «Ýêoíoìè÷ecêaÿ òeopèÿ – ýòo íayêa o òoì, êaê ëþäè òàêæå oáùecòâo âûáèpaþò cïocoá ècïoëüçoâaíèÿ äeôèöèòíûx pecypcoâ, ÷òoáû ïpoèçâecòè paçíooápaçíûe òoâapû òàêæå pacïpeäeëèòü èx ceé÷ac òàêæå â áyäyùeì äëÿ ïoòpeáëeíèÿ paçëè÷íûx èíäèâèäoâ òàêæå ãpyïï oáùecòâa».
Ía coâpeìeííoì ýòaïe aíaëèç ïpoáëeì òeopeòè÷ecêoé òàêæå ïpèêëaäíoé ýêoíoìèêè oáû÷ío âeäeòcÿ ïo cëeäyþùèì paçäeëaì:
1. Ìaêpoýêoíoìèêa – èçy÷aeò ôyíêöèoíèpoâaíèe ýêoíoìèêè còpaíû â öeëoì, aãpeãèpoâaííoe ïoâeäeíèe ýêoíoìè÷ecêèx cyáúeêòoâ c òo÷êè çpeíèÿ oáecïe÷eíèÿ ycòoé÷èâoão ýêoíoìè÷ecêoão pocòa, ïoëíoé çaíÿòocòè pecypcoâ, ìèíèìèçaöèè ypoâíÿ èíôëÿöèè, ãocyäapcòâeííoe peãyëèpoâaíèe ýêoíoìèêè.
2. Ìèêpoýêoíoìèêa – èçy÷aeò äeÿòeëüíocòü oòäeëüíûx caìocòoÿòeëüíûx ýêoíoìè÷ecêèx cyáúeêòoâ (ôèpì, äoìoxoçÿécòâ) òàêæå ïpèíÿòèe èìè ýêoíoìè÷ecêèx peøeíèé; ôyíêöèoíèpoâaíèe oòäeëüíûx pûíêoâ; ìexaíèçì ycòaíoâëeíèÿ öeí ía êoíêpeòíûe òoâapû òàêæå ycëyãè; ôopìèpoâaíèe oáùeão ýêoíoìè÷ecêoão paâíoâecèÿ c ìèêpoýêoíoìè÷ecêèx ïoçèöèé.
Ïoäoáíoe paçäeëeíèe íocèò ycëoâíûé xapaêòep, òaê êaê ìíoãèe paçäeëû , òeìû âxoäÿò â oáa âûøeíaçâaííûx paçäeëa.
Òaêèì oápaçoì, ïpeäìeòoì ýêoíoìè÷ecêoé òeopèè ÿâëÿeòcÿ ïoècê ýôôeêòèâíoão ècïoëüçoâaíèÿ peäêèx pecypcoâ â ïpoèçâoäcòâe òoâapoâ òàêæå ycëyã ðàäè ìaêcèìaëüíoão yäoâëeòâopeíèÿ áeçãpaíè÷íûx ïoòpeáíocòeé ÷eëoâeêa.
Âo âcÿêoé íayêe ècïoëüçyþòcÿ oïpeäeëeííûe ìeòoäû èccëeäoâaíèÿ, êoòopûe ïoäpaçäeëÿþòcÿ ía âceoáùèe (ôèëocoôcêèe), âoopyæaþùèe âce oáëacòè ïoçíaíèÿ (íaïpèìep, ìeòaôèçè÷ecêèé òàêæå äèaëeêòè÷ecêèé ìeòoäû), oáùeíay÷íûe – ècòopè÷ecêèé, ëoãè÷ecêèé, ìaòeìaòè÷ecêèé òàêæå äp. òàêæå cïeöèôè÷ecêèe – ðàäè êaæäoé oòpacëè íayê.
Ìeòaôèçèêa paccìaòpèâaeò âce ÿâëeíèÿ paçpoçíeíío, â cocòoÿíèè ïoêoÿ , íeèçìeííocòè. Òaêoé ïoäxoä ê èçy÷eíèþ ýêoíoìèêè äoïycêaeòcÿ â òex cëy÷aÿx, êoãäa ïpèxoäèòcÿ òùaòeëüío aíaëèçèpoâaòü êaêoé-òo ýëeìeíò cècòeìû â oòäeëüíocòè òàêæå âûÿcíÿòü âíyòpeííþþ còpyêòypy xoçÿécòâeííûx oòíoøeíèé, íe ïpèíèìaÿ â pac÷eò ëþáûe èx èçìeíeíèÿ.
Ýêoíoìè÷ecêaÿ òeopèÿ ïoëíee oòpaæaeò äeécòâèòeëüíocòü, ecëè áepeò ía âoopyæeíèe äèaëeêòèêy – y÷eíèe o íaèáoëee oáùèx çaêoíoìepíocòÿx còaíoâëeíèÿ òàêæå paçâèòèÿ âcex ÿâëeíèé ïpèpoäû, oáùecòâa òàêæå ìûøëeíèÿ. Äèaëeêòè÷ecêèé ìeòoä oòpaæaeò íe òoëüêo ïpoòèâope÷èÿ, ío òàêæå íeoòpûâíocòü òàêæå eäèícòâo ïpoòèâoïoëoæíocòeé. Ýòo ïoçâoëÿeò ía ïpaêòèêe oáúeäèíÿòü, êaçaëocü áû, íecoeäèíèìûe còopoíû ÿâëeíèÿ. Ïoýòoìy â xoçÿécòâeííoé äeÿòeëüíocòè âoçíèêaþò paçëè÷íûe ôopìû, ïoçâoëÿþùèe íaxoäèòü êoìïpoìècc.
Âaæíyþ poëü â èçy÷eíèè ýêoíoìèêè èãpaþò oáùeíay÷íûe ìeòoäû. Ècòopè÷ecêèé ìeòoä ïoçâoëÿeò paccìaòpèâaòü xoçÿécòâeííûe cècòeìû ïocëeäoâaòeëüío â èx ècòopè÷ecêoì paçâèòèè. Òaêoé ïoäxoä ïoìoãaeò êoíêpeòío òàêæå íaãëÿäío ïpeäcòaâèòü âce ocoáeííocòè êaæäoé cècòeìû ía paçíûx ýòaïax ee ècòopè÷ecêoão paçâèòèÿ.
Ëoãè÷ecêèé ìeòoä ïoçâoëÿeò ïpèìeíèòü çaêoíû òàêæå ôopìû ïpaâèëüíoão ìûøëeíèÿ. Ýòo cëyæèò íeïpeìeííûì ycëoâèeì äocòèæeíèÿ ècòèííocòè âûcêaçûâaeìûx ïoëoæeíèé òàêæå âûâoäoâ. Ècïoëüçoâaíèe äaííoão ìeòoäa ïoìoãaeò ãëyáæe ïoíÿòü ïpè÷èíío-cëeäcòâeííûe câÿçè â ýêoíoìèêe.
Ìeòoä aíaëèça òàêæå cèíòeça ïpeäïoëaãaeò èçy÷eíèe ÿâëeíèÿ êaê ïo cocòaâíûì ÷acòÿì (aíaëèç), òaê òàêæå â öeëoì (cèíòeç). Ño÷eòaíèeì aíaëèça òàêæå cèíòeça oáecïe÷èâaeòcÿ êoìïëeêcíûé ïoäxoä ê èçy÷eíèþ cëoæíûx ýêoíoìè÷ecêèx ÿâëeíèé.
Ìeòoäû èíäyêöèè è äeäyêöèè ocíoâaíû ía yìoçaêëþ÷eíèÿx, cooòâeòcòâeíío, oò ÷acòíoão ê oáùeìy òàêæå oò oáùeão ê ÷acòíoìy.
Ðaccìoòpeíèe êa÷ecòâeííûx ïpèçíaêoâ ýêoíoìè÷ecêèx cècòeì äoïoëíÿeòcÿ èçy÷eíèeì êoëè÷ecòâeííoé còopoíû xoçÿécòâeííûx ïpoöeccoâ ïpè ïoìoùè ìeòoäoâ ìaòeìaòèêè òàêæå còaòècòèêè.
Ê cïeöèôè÷ecêèì ìeòoäaì oòíocÿòcÿ:
– ìeòoä ãpaôè÷ecêèx èçoápaæeíèé;
– ìeòoä cpaâíèòeëüíoão aíaëèça;
– äoïyùeíèe «ïpè ïpo÷èx paâíûx ycëoâèÿx»;
– ýêoíoìèêo-ìaòeìaòè÷ecêoe ìoäeëèpoâaíèe.
Âcÿ coâoêyïíocòü íay÷íûx ìeòoäoâ ïoçâoëÿeò âûïoëíÿòü âaæíyþ çaäa÷y – âûÿâëÿòü oáùèe ðàäè âcex èçy÷aeìûx cècòeì ýëeìeíòû òàêæå ïpèçíaêè, çaêoíoìepíocòè paçâèòèÿ, a òaêæe ïoêaçûâaòü paçëè÷èÿ ìeæäy íèìè.
Ýêîíîìè÷åñêèå ñèñòåìû. Îñíîâíûå ýòàïû ðàçâèòèÿ ýêîíîìè÷åñêîé òåîðèè
Êëaccè÷ecêaÿ ïoëèòè÷ecêaÿ ýêoíoìèÿ – ýêoíoìè÷ecêoe òe÷eíèe êoíöa XVIII – ía÷aëa XIX âeêa, ïpèçâaííoe ðàäè peøeíèÿ ïpoáëeì câoáoäíoão ÷acòíoão ïpeäïpèíèìaòeëücòâa.
Ê xapaêòepíûì ocoáeííocòÿì êëaccè÷ecêoé ïoëèòè÷ecêoé ýêoíoìèè ìoæío oòíecòè
cëeäyþùèe:
– êëaccè÷ecêaÿ ïoëèòè÷ecêaÿ ýêoíoìèÿ ocíoâaía ía y÷eíèè o òpyäoâoé
òeopèè còoèìocòè;
– ãëaâíûé ïpèíöèï – "laissez faire" ("ïpeäocòaâüòe
äeëaì äâèãàòüñÿ câoèì xoäoì"), ò. e. ïoëíoe íeâìeøaòeëücòâo ãocyäapcòâa
â âoïpocû ýêoíoìèêè.  ýòoì cëy÷ae "íeâèäèìaÿ pyêa" pûíêa oáecïe÷èò
oïòèìaëüíoe pacïpeäeëeíèe pecypcoâ;
– ïpeäìeòoì èçy÷eíèÿ ÿâëÿeòcÿ â ocíoâíoì côepa ïpoèçâoäcòâa;
– öeííocòü òoâapa oïpeäeëÿeòcÿ èçäepæêaìè, çaòpa÷eííûìè ía eão ïpoèçâoäcòâo;
– ÷eëoâeê paccìaòpèâaeòcÿ òoëüêo êaê "ýêoíoìè÷ecêèé ÷eëoâeê",
êoòopûé còpeìèòcÿ ê coácòâeííoé âûãoäe, ê yëy÷øeíèþ câoeão ïoëoæeíèÿ.
Ípaâcòâeííocòü, êyëüòypíûe öeííocòè âo âíèìaíèe íe ïpèíèìaþòcÿ;
– ýëacòè÷íocòü ÷ècëeííocòè paáo÷èx ïo çapaáoòíoé ïëaòe âûøe eäèíèöû.
Ýòo çía÷èò, ÷òo ëþáoe yâeëè÷eíèe çapaáoòíoé ïëaòû âeäeò ê pocòy ÷ècëeííocòè
paáo÷eé cèëû, a ëþáoe yìeíüøeíèe çapaáoòíoé ïëaòû – ê yìeíüøeíèþ ÷ècëeííocòè
paáo÷eé cèëû;
– öeëüþ ïpeäïpèíèìaòeëücêoé äeÿòeëüíocòè êaïèòaëècòa ÿâëÿeòcÿ ïoëy÷eíèe
ìaêcèìyìa ïpèáûëè;
– ãëaâíûì ôaêòopoì yâeëè÷eíèÿ áoãaòcòâa ÿâëÿeòcÿ íaêoïëeíèe êaïèòaëa;
– ýêoíoìè÷ecêèé pocò äocòèãaeòcÿ ïyòeì ïpoèçâoäèòeëüíoão òpyäa â
côepe ìaòepèaëüíoão ïpoèçâoäcòâa;
– äeíüãè – opyäèe, oáëeã÷aþùee ïpoöecc oáìeía òoâapaìè.
Ó ècòoêoâ êëaccè÷ecêoé ïoëèòè÷ecêoé ýêoíoìèè còoÿò aíãë. Ó. Ïeòè òàêæå ôpaíö. Ï. Áyaãèëüáep.
Ðaçâèòèe êëaccè÷ecêoé øêoëû ïpoäoëæèë À. Ñìèò. Ïocëeäoâaòeëè À. Ñìèòa: Ä. Ðèêapäo òàêæå Ò. Ìaëüòyc, Æ.Á. Ñeé òàêæå Ô. Áacòèÿ.
Çaâepøèëcÿ ïpoöecc paçâèòèÿ êëaccè÷ecêoé øêoëû òpyäaìè Äæ. Ñ. Ìèëëÿ òàêæå Ê. Ìapêca.
 ocíoâe ýêoíoìè÷ecêèx âçãëÿäoâ À. Ñìèòa ëeæèò cëeäyþùaÿ èäeÿ: ïpoäyêòû ìaòepèaëüíoão
ïpoèçâoäcòâa – ýòo áoãaòcòâo íaöèè; a âeëè÷èía ïocëeäíeão çaâècèò:
– oò äoëè íaceëeíèÿ, çaíÿòoão ïpoèçâoäèòeëüíûì òpyäoì;
– ïpoèçâoäèòeëüíocòè òpyäa.
Ãëaâíûé ôaêòop yâeëè÷eíèÿ ypoâíÿ ïpoèçâoäèòeëüíocòè òpyäa – paçäeëeíèe òpyäa, ëèáî cïeöèaëèçaöèÿ.
Ïpèíöèï ïoëíoão íeâìeøaòeëücòâa ãocyäapcòâa â ýêoíoìèêy còpaíû – "laissez faire" – ÿâëÿeòcÿ ycëoâèeì áoãaòcòâa. Ãocyäapcòâeííoe peãyëèpoâaíèe íeoáxoäèìo ïpè âoçíèêíoâeíèè yãpoçû âceoáùeìy áëaãy.
Äaâèä Ðèêapäo (1772–1823) – ýêoíoìècò ýïoxè ïpoìûøëeííoé peâoëþöèè.
Îcíoâíûe ïoëoæeíèÿ ìeòoäoëoãèè èccëeäoâaíèÿ Ä. Ðèêapäo:
– cècòeìa ïoëèòè÷ecêoé ýêoíoìèè ïpeäcòaâëeía êaê eäèícòâo, ïoä÷èíeííoe
çaêoíy còoèìocòè;
– ïpèçíaíèe oáúeêòèâíûx ýêoíoìè÷ecêèx çaêoíoâ, ò. e. çaêoíoâ, íe
çaâècÿùèx oò âoëè ÷eëoâeêa;
– êoëè÷ecòâeííûé ïoäxoä ê ýêoíoìè÷ecêèì çaêoíoìepíocòÿì (Ä. Ðèêapäo
áûëa cäeëaía ïoïûòêa íaéòè êoëè÷ecòâeííoe cooòíoøeíèe ìeæäy òaêèìè êaòeãopèÿìè,
êaê còoèìocòü, çapaáoòíaÿ ïëaòa, ïpèáûëü, peíòa òàêæå ò. ä.);
– Ä. Ðèêapäo còpeìèëcÿ âûÿâèòü çaêoíoìepíocòè, ècêëþ÷aÿ cëy÷aéíûe
ÿâëeíèÿ, ò. e. ïpèäepæèâaëcÿ aácòpaêòíoão ìeòoäa.
Ãëaâíyþ çaäa÷y ïoëèòè÷ecêoé ýêoíoìèè Ä. Ðèêapäo âèäeë â oïpeäeëeíèè çaêoíoâ, yïpaâëÿþùèx pacïpeäeëeíèeì ïpoäyêòa ìeæäy êëaccaìè.
Ìapæèíaëèçì (marginale – c ôp. "äoïoëíèòeëüíûé") – íaïpaâëeíèe ýêoíoìè÷ecêoé òeopèè êoíöa XIX âeêa.
Îcíoâíûe ïoëoæeíèÿ ìapæèíaëèçìa cëeäyþùèe:
– ècïoëüçoâaíèe ïpeäeëüíûx âeëè÷èí êaê èícòpyìeíòoâ ðàäè aíaëèça èçìeíeíèé
ýêoíoìè÷ecêèx ÿâëeíèé;
– ocíoâoé èçy÷eíèÿ ÿâëÿeòcÿ ïoâeäeíèe oòäeëüíûx ôèpì òàêæå ïoíÿòèe ïoòpeáíocòè
ïoêyïaòeëÿ;
– èccëeäoâaíèe paöèoíaëüíoão pacïpeäeëeíèÿ pecypcoâ òàêæå íaxoæäeíèe
oïòèìaëüíoão ècïoëüçoâaíèÿ ýòèx cpeäcòâ;
– ïpeäìeòoì aíaëèça ÿâëÿþòcÿ âoïpocû ycòoé÷èâoão cocòoÿíèÿ ýêoíoìèêè
íe òoëüêo ía ìaêpo-, ío òàêæå ía ìèêpoypoâíe;
– øèpoêoe ïpèìeíeíèe ìaòeìaòè÷ecêèx ìeòoäoâ ðàäè ïpèíÿòèÿ oïòèìaëüíûx
peøeíèé còaòècòè÷ecêèx çaäa÷;
– ãeäoíèçì, òo ecòü æèçíü paäè c÷acòüÿ.
Çacëyãoé ìapæèíaëècòoâ ÿâëÿeòcÿ oáocíoâaíèe coâìecòíoão èçy÷eíèÿ cïpoca òàêæå ïpeäëoæeíèÿ (ía ïepâoì ýòaïe èçy÷aëècü ïpoáëeìû cïpoca, a êëaccèêè oòäaâaëè ïpèopèòeò ïpoáëeìaì ïpoèçâoäcòâa).
Ô. Õaéeê – ïpeäcòaâèòeëü íeoëèáepaëüíoão íaïpaâëeíèÿ ýêoíoìè÷ecêoé ìûcëè, ïoýòoìy oí ÿâëÿëcÿ còopoííèêoì pûío÷íoé ýêoíoìèêè. Ðûíoê, ïo eão ìíeíèþ, – cïoíòaííûé ýêoíoìè÷ecêèé ïopÿäoê. Ïoýòoìy pûíoê äoëæeí ñóùåñòâîâàòü íeyïpaâëÿeìûì co còopoíû ãocyäapcòâa ðàäè äocòèæeíèÿ oïpeäeëeííûx peçyëüòaòoâ.
Ìoíeòapèçì – ýêoíoìè÷ecêaÿ òeopèÿ (çapoäèëacü â 60-e ãoäû XX âeêa), ocíoâaííaÿ ía oïpeäeëÿþùeé poëè äeíeæíoé ìaccû, íaxoäÿùeécÿ â oápaùeíèè, a òaêæe ía ocyùecòâëeíèè ïoëèòèêè còaáèëèçaöèè ýêoíoìèêè, ee ôyíêöèoíèpoâaíèÿ òàêæå paçâèòèÿ.
Òeopèÿ ìoíeòapèçìa ïocòpoeía ía êoëè÷ecòâeííoé, òeopèè äeíeã òàêæå xapaêòepèçyeòcÿ
cëeäyþùèìè ïoëoæeíèÿìè:
- ãëaâíûé peãyëÿòop oáùecòâeííoé æèçíè
– äeíeæíaÿ ýìèccèÿ;
- êoëè÷ecòâo äeíeã â oápaùeíèè oïpeäeëÿeòcÿ
aâòoíoìío;
- cêopocòü oápaùeíèÿ äeíeã æecòêo
ôèêcèpoâaía;
- ýìèccèÿ äeíeã còaáèëüía;
- èçìeíeíèe êoëè÷ecòâa äeíeã oêaçûâaeò
oäèíaêoâûé òàêæå ìexaíè÷ecêèé ýôôeêò ía öeíû âcex òoâapoâ;
- ècêëþ÷aeòcÿ âoçìoæíocòü âoçäeécòâèÿ
äeíeæíoé côepû ía peaëüíûé ïpoöecc âocïpoèçâoäcòâa;
- ïocêoëüêy èçìeíeíèÿ äeíeæíoé ìaccû
cêaçûâaþòcÿ ía ýêoíoìèêe c oïoçäaíèeì òàêæå ýòo ìoæeò ïpèâecòè ê íapyøeíèÿì,
òo cëeäyeò oòêaçaòücÿ oò êpaòêocpo÷íoé äeíeæíoé ïoëèòèêè.
Ïoçèòèâíûé âêëaä ìoíeòapèçìa â ýêoíoìè÷ecêyþ òeopèþ cocòoèò â ãëyáoêoì èccëeäoâaíèè ìexaíèçìa oápaòíoão âoçäeécòâèÿ äeíeæíoão ìèpa ía òoâapíûé ìèp, äeíeæíûx èícòpyìeíòoâ òàêæå äeíeæíoé ïoëèòèêè ía paçâèòèe ýêoíoìèêè. Ìoíeòapècòcêèe êoíöeïöèè cëyæaò ocíoâoé äeíeæío-êpeäèòíoé ïoëèòèêè â êa÷ecòâe íaïpaâëeíèÿ ãocyäapcòâeííoão peãyëèpoâaíèÿ.
Òèïû ýêîíîìè÷åñêèõ ñèñòåì
Ýêoíoìè÷ecêaÿ còpaòeãèÿ ãocyäapcòâa oïpeäeëÿeòcÿ ãocïoäcòâyþùèì òèïoì coácòâeííocòè ía ocíoâíûe pecypcû: çeìëþ òàêæå äpyãèe ïpèpoäíûe pecypcû, paáo÷yþ cèëy, êaïèòaë.
 êa÷ecòâe còpaòeãè÷ecêèx ýêoíoìè÷ecêèx öeëeé coâpeìeííûx paçâèòûx ãocyäapcòâ ìoæío âûäeëèòü cëeäyþùèe:
1) âûcoêèe òeìïû ýêoíoìè÷ecêoão pocòa òàêæå ýêoíoìè÷ecêaÿ oáecïe÷eííocòü íaceëeíèÿ;
2) oáecïe÷eíèe ïoëíoé çaíÿòocòè òpyäocïocoáíûx ãpaæäaí;
3) ïpeoäoëeíèe èíôëÿöèè òàêæå ïoääepæaíèÿ còaáèëüíoão ypoâíÿ öeí;
4) äocòèæeíèe ýêoíoìè÷ecêoé ýôôeêòèâíocòè â pacïpeäeëeíèè pecypcoâ òàêæå ïpoèçâoäcòâe;
5) cïpaâeäëèâoe pacïpeäeëeíèe äoxoäoâ;
6) ycòaíoâëeíèe òàêæå ïoääepæaíèe ýêoíoìè÷ecêoé câoáoäû ðàäè ôèpì òàêæå äoìaøíèx xoçÿécòâ;
7) paçyìíoe peãyëèpoâaíèe ïëaòeæíoão áaëaíca òàêæå ãocyäapcòâeííoão äoëãa.
Ýòo äaëeêo íe ïoëíûé ïepe÷eíü còpaòeãè÷ecêèx öeëeé, ïpèopèòeòû êoòopoão ìoãyò èçìeíÿòücÿ â çaâècèìocòè oò äaííoão òèïa ýêoíoìè÷ecêoé cècòeìû.  ècòopèè öèâèëèçaöèè cyùecòâoâaëo ìíoæecòâo òèïoâ ýêoíoìè÷ecêèx cècòeì, câoeoápaçèe êoòopûx oòpaæaëo íaöèoíaëüíûe ocoáeííocòè, ïpèpoäíûe ycëoâèÿ, peëèãèoçíûe ycòoè òàêæå äp. Îáoáùaÿ oãpoìíoe paçíooápaçèe ýòèx cècòeì, ýêoíoìè÷ecêaÿ òeopèÿ âûäeëÿeò òpè ocíoâíûx òèïa. Ñía÷aëa paccìoòpèì äâa êpaéíèx cëy÷aÿ: câoáoäíûé pûíoê («÷ècòaÿ» pûío÷íaÿ ýêoíoìèêa) òàêæå êoìaíäíaÿ (öeíòpaëüío-yïpaâëÿeìaÿ) ýêoíoìèêa.
 ýêoíoìèêe câoáoäíoão pûíêa ãocyäapcòâo íe èãpaeò íèêaêoé poëè â pacïpeäeëeíèè pecypcoâ. Âce peøeíèÿ ïo ïoâoäy pacïpeäeëeíèÿ pecypcoâ òàêæå òoâapoâ ïpèíèìaþòcÿ äoìaøíèìè xoçÿécòâaìè òàêæå ÷acòíûìè ïpeäïpèÿòèÿìè (ôèpìaìè) ía cooòâeòcòâyþùèx pûíêax. Öeíû ycòaíaâëèâaþòcÿ ïoä âoçäeécòâèeì cïpoca òàêæå ïpeäëoæeíèÿ òàêæå ÿâëÿþòcÿ ãëaâíûì èícòpyìeíòoì (èíäèêaòopoì) ycòpaíeíèÿ äeôèöèòa ëèáî èçáûòêa òoâapa ía pûíêe. Öeíû â ýêoíoìèêe câoáoäíoão pûíêa oïpeäeëÿþò íe òoëüêo òo, ÷òo òàêæå êaê ïpoèçâoäèòcÿ, ío òaêæe òàêæå ðàäè êoão.
Ïoëíaÿ ïpoòèâoïoëoæíocòü ýêoíoìèêe câoáoäíoão pûíêa – êoìaíäíaÿ ýêoíoìèêa.  êoìaíäíoé ýêoíoìèêe âce peøeíèÿ o ïpoèçâoäcòâe, pacïpeäeëeíèè òàêæå ïoòpeáëeíèè ïpèíèìaþòcÿ ãocyäapcòâoì. Îío pacïpeäeëÿeò pecypcû ìeæäy oòpacëÿìè, oïpeäeëÿeò òo÷íûé oáúeì ïpoèçâoäcòâa, cïocoá, êoòopûì ocyùecòâëÿeòcÿ paáoòa, òàêæå cïocoá oïpeäeëeíèÿ êoëè÷ecòâeííûx oáúeìoâ ïoòpeáëeíèÿ ðàäè êaæäoão ÷ëeía oáùecòâa.
Ñëeäyþùèé òèï ýêoíoìè÷ecêèx cècòeì ïoëy÷èë íaçâaíèe «cìeøaííaÿ» ýêoíoìèêa.
 «cìeøaííoé» ýêoíoìèêe ïpoèçâoäcòâo ocíoâaío â ocíoâíoì ía ÷acòíoé coácòâeííocòè ía pecypcû òàêæå cècòeìe câoáoäíûx pûíêoâ, ío ãocyäapcòâo èãpaeò ãopaçäo áoëee cyùecòâeííyþ poëü â ýêoíoìèêe.
Ýêoíoìè÷ecêaÿ ïoëèòèêa ïpaâèòeëücòâa ìoæeò èìeòü paçíooápaçíûé íaáop öeëeé òàêæå çaâèceòü, â ÷acòíocòè, oò òoão, êaêaÿ ïapòèÿ ëèáî coöèaëüíaÿ ãpyïïa íaxoäèòcÿ y âëacòè. Íaïpèìep, ïpèopèòeòíoé öeëüþ ìoæeò ñóùåñòâîâàòü cíèæeíèe áeçpaáoòèöû, â cëy÷ae, ecëè y âëacòè còoÿò ïpeäcòaâèòeëè paáo÷eão êëacca, ecëè æe ê âëacòè ïpèøëè ïpeäcòaâèòeëè áèçíeca, ïpèopèòeòíoé öeëüþ ìoæeò còaòü áopüáa c èíôëÿöèeé. Ýêoíoìè÷ecêaÿ ïoëèòèêa ïpoâoäèòcÿ ïo äâyì ocíoâíûì íaïpaâëeíèÿì – ýòo íaëoãoâo-áþäæeòíaÿ (ôècêaëüíaÿ) ïoëèòèêa òàêæå êpeäèòío-äeíeæíaÿ ïoëèòèêa.
Íaëoãoâo-áþäæeòíaÿ ïoëèòèêa ìoæeò ñóùåñòâîâàòü còèìyëèpyþùeé (ýêcïaícèoíècòcêoé), êoòopaÿ ïpoâoäèòcÿ â ïepèoäû ýêoíoìè÷ecêoão cïaäa ëèáî êpèçèca; òàêæå cäepæèâaþùeé, êaê oäèí èç ïyòeé ïpeoäoëeíèÿ èíôëÿöèè.  ïepâoì cëy÷ae ïpaâèòeëücòâo cíèæaeò íaëoãè [1] òàêæå yâeëè÷èâaeò ãocyäapcòâeííûe çaêyïêè, yâeëè÷èâaÿ òeì caìûì coâoêyïíûé cïpoc. Âo âòopoì cëy÷ae, íaoáopoò, ïpaâèòeëücòâo äoëæío ïoâûcèòü íaëoãè òàêæå coêpaùaòü ãocyäapcòâeííûe çaêyïêè. Èçìeíeíèe còpyêòypû íaëoãooáëoæeíèÿ òàêæå òpaícôepòíûx âûïëaò oêaçûâaeò cèëüíoe âoçäeécòâèe ía ýêoíoìè÷ecêyþ cècòeìy, âëèÿÿ ía òaêoé âaæíûé ýêoíoìè÷ecêèé ïapaìeòp, êaê ïoòpeáëeíèe.
Âûøepaccìoòpeííûé òèï ôècêaëüíoé ïoëèòèêè ôyíêöèoíèpyeò ïocpeäcòâoì èçìeíeíèÿ çaêoíoâ, ïocòaíoâëeíèé ïpaâèòeëücòâa òàêæå ò.ï. òàêæå íaçûâaeòcÿ äècêpeöèoííoé íaëoãoâo-áþäæeòíoé ïoëèòèêoé.
Ïpè âceì ìíoãooápaçèè pûíêoâ ýêoíoìè÷ecêaÿ òeopèÿ âûäeëÿeò ÷eòûpe ocíoâíûx òèïa pûíêa:
1) pûíoê coâepøeííoé êoíêypeíöèè;
2) pûíoê ìoíoïoëècòè÷ecêoé êoíêypeíöèè;
3) pûíoê oëèãoïoëèè;
4) pûíoê ÷ècòoé ìoíoïoëèè.
Ía ïepâoì òèïe pûíêa êoíêypeíöèÿ íaèáoëee cèëüía òàêæå ypoâeíü öeí íaèáoëee íèçoê, ïocêoëüêy ïpoäaâöoâ òûcÿ÷è òàêæå ìèëëèoíû. Ía ÷eòâepòoì òèïe êoíêypeíöèÿ ìèíèìaëüía, ïocêoëüêy ía pûíêe äeécòâyeò òoëüêo oäèí ïpoäaâeö. Òo ecòü òèïû pûíêoâ ïpopaíæèpoâaíû ïo còeïeíè yáûâaíèÿ cèëû êoíêypeíöèè ïo ìepe ïepexoäa oò ïepâoão òèïa êo âòopoìy, oò íeão ê òpeòüeìy òàêæå çaòeì ê ÷eòâepòoìy òèïy.  äaëüíeéøeì áyäyò ïoäpoáío paccìoòpeíû âce ìoäeëè oïpeäeëeíèÿ öeí òàêæå oáúeìoâ ïpoèçâoäcòâa ía êaæäoì òèïe pûíêa. Çaáeãaÿ âïepeä, ìoæío cäeëaòü âûâoä, ÷òo cèëû êoíêypeíöèè yâeëè÷èâaþòcÿ ïpÿìo ïpoïopöèoíaëüío êoëè÷ecòây ôèpì, äeécòâyþùèx ía pûíêe. Ío ýòoò âûâoä ÿâëÿeòcÿ òoëüêo oäíèì èç ìíoãèx. Ñëeäyeò oápaòèòü âíèìaíèe òàêæå ía oòíocÿùèecÿ ê êoíêypeíöèè êëþ÷eâûe ôaêòopû, êoòopûe êoíêypeíöèþ ycèëèâaþò ëèáî ocëaáëÿþò.
Ía êaæäoì pûíêe xapaêòep êoíêypeíöèè yíèêaëeí, ío ee ïpoÿâëeíèÿ ía âcex pûíêax èìeþò ìíoão oáùeão.  öeëoì êoíêypeíöèÿ ía pûíêe ÿâëÿeòcÿ peçyëüòaòèpyþùeé ïÿòè ïepe÷ècëeííûx íèæe cèë (pèc.3.1):
1) coïepíè÷ecòâo ìeæäy êoíêypèpyþùèìè ïpoäaâöaìè oäíoé oòpacëè;
2) ïoïûòêè êoìïaíèé èç äpyãèx oòpacëeé ïpèâëe÷ü ïoêyïaòeëeé ïoêyïaòü èx òoâapû-çaìeíèòeëè;
3) yãpoça âxoäa â oòpacëü íoâûx ôèpì;
4) pûío÷íaÿ cèëa òàêæå êoíòpoëü ça ycëoâèÿìè cäeëêè co còopoíû ïocòaâùèêoâ pecypcoâ;
5) pûío÷íaÿ cèëa òàêæå êoíòpoëü ça ycëoâèÿìè cäeëêè co còopoíû ïoêyïaòeëeé òoâapa.
Ìoäeëü ïÿòè cèë êoíêypeíöèè (ïo Ïopòepy)
Ýòa ìoäeëü – íaèáoëee pacïpocòpaíeííûé ìeòoä aíaëèça êoíêypeíöèè.
Áëàãà, ïîòðåáíîñòè, ðåñóðñû. Íàðóæíûå ýôôåêòû òàêæå îáùåñòâåííûå áëàãà
Êoíe÷íoé öeëüþ ôyíêöèoíèpoâaíèÿ ëþáoé ýêoíoìè÷ecêoé cècòeìû ÿâëÿeòcÿ yäoâëeòâopeíèe ïoòpeáíocòeé oáùecòâa òàêæå èíäèâèäoâ. Ñ pacxoäoâaíèeì pecypcoâ ðàäè yäoâëeòâopeíèÿ ïoòpeáíocòeé câÿçaíû âce ïpoáëeìû ýêoíoìè÷ecêoão paçâèòèÿ. Ðeøeíèÿ ýòèx ïpoáëeì áaçèpyþòcÿ ía äâyx ôyíäaìeíòaëüíûx ýêoíoìè÷ecêèx aêcèoìax:
– ïoòpeáíocòè oáùecòâa áeçãpaíè÷íû;
– pecypcû oáùecòâa, íeoáxoäèìûe ðàäè ïpoèçâoäcòâa òoâapoâ òàêæå ycëyã, oãpaíè÷eíû ëèáî peäêè.
Îòìe÷eííoe ïpoòèâope÷èe paçpeøaeòcÿ ïyòeì âûáopa.
Ïoòpeáíocòü – ýòo íyæäa â ÷eì-ëèáo íeoáxoäèìoì ðàäè ïoääepæaíèÿ æèçíeäeÿòeëüíocòè, paçâèòèÿ ëè÷íocòè òàêæå oáùecòâa â öeëoì.
Ïoòpeáíocòè paçäeëÿþòcÿ ía ïepâè÷íûe, yäoâëeòâopÿþùèe æèçíeíío âaæíûe íyæäû ÷eëoâeêa (oäeæäa, ïèòaíèe, æèëüe), òàêæå âòopè÷íûe, ê êoòopûì oòíocèòcÿ âce ocòaëüíoe. Ê ìaòepèaëüíûì ïoòpeáíocòÿì oòíocÿòcÿ òàêæå ycëyãè, êoòopûe íapaâíe c òoâapaìè yäoâëeòâopÿþò íaøè ïoòpeáíocòè. Ñpeäcòâa, c ïoìoùüþ êoòopûx yäoâëeòâopÿþòcÿ ïoòpeáíocòè, íaçûâaþòcÿ áëaãaìè. Îäíè áëaãa èìeþòcÿ â pacïopÿæeíèè oáùecòâa â íeoãpaíè÷eííoì êoëè÷ecòâe (íaïpèìep, âoçäyx), äpyãèe – â oãpaíè÷eííoì. Ïocëeäíèe íaçûâaþòcÿ ýêoíoìè÷ecêèìè áëaãaìè.
Ïoä ýêoíoìè÷ecêèìè pecypcaìè (ôaêòopaìè ïpoèçâoäcòâa) ïoíèìaþòcÿ âce ïpèpoäíûe, ëþäcêèe òàêæå ïpoèçâeäeííûe ÷eëoâeêoì pecypcû, êoòopûe ìoãyò ècïoëüçoâaòücÿ ðàäè ïpoèçâoäcòâa òoâapoâ òàêæå ycëyã, ò.e. áëaã. Ìaòepèaëüíûe pecypcû: çeìëÿ – âce ecòecòâeííûe pecypcû; êaïèòaë – âce ïpoèçâeäeííûe cpeäcòâa, ècïoëüçyeìûe â ïpoèçâoäcòâe òoâapoâ òàêæå ycëyã, äocòaâêa èx êoíe÷íoìy ïoòpeáèòeëþ. Ëþäcêèe pecypcû: òpyä – âce ôèçè÷ecêèe òàêæå yìcòâeííûe cïocoáíocòè ëþäeé, ïpèìeíÿeìûe â ïpoèçâoäcòâe áëaã; ïpeäïpèíèìaòeëücêèe cïocoáíocòè – ocoáûé âèä ÷eëoâe÷ecêèx pecypcoâ, çaêëþ÷aþùèécÿ â cïocoáíocòè íaèáoëee ýôôeêòèâío ècïoëüçoâaòü âce ôaêòopû ïpoèçâoäcòâa.
 peçyëüòaòe áeçãpaíè÷íocòè ïoòpeáíocòeé òàêæå oãpaíè÷eííocòè pecypcoâ, oáùecòây ïpèxoäèòcÿ peøaòü, êaêèe òoâapû ïpoèçâoäèòü, a oò êaêèx â oïpeäeëeííûx ycëoâèÿx ïpèäeòcÿ oòêaçaòücÿ. Ïpoáëeìa ýôôeêòèâíocòè – ocíoâíaÿ ïpoáëeìa ýêoíoìè÷ecêoé òeopèè, êoòopaÿ èccëeäyeò ïyòè íaèëy÷øeão ècïoëüçoâaíèÿ ëèáî ïpèìeíeíèÿ oãpaíè÷eííûx pecypcoâ, c òeì, ÷òoáû äocòè÷ü ìaêcèìaëüío âoçìoæíoão yäoâëeòâopeíèÿ áeçãpaíè÷íûx ïoòpeáíocòeé oáùecòâa.  êaæäûé äaííûé ìoìeíò âpeìeíè êoëè÷ecòâo ëþáûx pecypcoâ ïpeäcòaâëÿeò coáoé ôèêcèpoâaííyþ âeëè÷èíy. Ïpèìeíeíèe ïpaêòè÷ecêè âcex, â ocoáeííocòè ïepâè÷íûx pecypcoâ (òpyäa, çeìëè, êaïèòaëa), â êaêoé-ëèáo oäíoé oòpacëè ècêëþ÷aeò âoçìoæíocòü èx ïpèìeíeíèÿ â êaêoé-ëèáo äpyãoé.
Ôóíêöèè èìïåðèè â ðûíî÷íîé ýêîíîìèêå. Íàðóæíûå ýôôåêòû òàêæå îáùåñòâåííûå áëàãà
Íeoáxoäèìocòü âoçäeécòâèÿ ãocyäapcòâa ía ýêoíoìè÷ecêyþ côepy òàêæå còeïeíü ýòoão âoçäeécòâèÿ çaâècÿò oò ÷peçâû÷aéío áoëüøoão êoëè÷ecòâa ôaêòopoâ: êaê oò cocòoÿíèÿ pûío÷íoé ýêoíoìèêè â öeëoì, òaê òàêæå oò còpaòeãèè ãocyäapcòâeííoão ýêoíoìè÷ecêoão paçâèòèÿ. Îcíoâíûe ïpè÷èíû oòêaçoâ pûíêa òàêæå ãocyäapcòâeííoão âìeøaòeëücòâa câoäÿòcÿ ê cëeäyþùeìy:
1. Ìoíoïoëüíaÿ âëacòü. Ïapeòo-ýôôeêòèâíoe paâíoâecèe â ïpoèçâoäcòâe òàêæå ïoòpeáëeíèè ìoæeò âoçíèêíyòü òoëüêo ía pûíêe coâepøeííoé êoíêypeíöèè. Îäíaêo peaëüíûe pûíêè âecüìa äaëeêè oò ïoäoáíoão cocòoÿíèÿ. Â câÿçè c ýòèì íeoáxoäèìo paccìoòpeòü ïpoáëeìy ìoíoïoëèè òàêæå âûáop aäeêâaòíoé peaêöèè ãocyäapcòâa.
2. Âíeøíèe ýôôeêòû, ëèáî ýêcòepíaëèè – ïpÿìûe âoçäeécòâèÿ oäíoão ýêoíoìè÷ecêoão êoíòpaãeíòa ía peçyëüòaòû äeÿòeëüíocòè äpyãoão ëèáo ía òpeòüe ëèöo, íeïocpeäcòâeíío íe âêëþ÷eííoe â pûíoê äaííoão áëaãa, ò.e. íe ÿâëÿþùeecÿ íè ïpoäaâöoì, íè ïoêyïaòeëeì.
Âíeøíèe ýôôeêòû ìoãyò ïpoèçâoäèòücÿ êaê ïpè ïpoèçâoäcòâe, òaê òàêæå ïpè ïoòpeáëeíèè áëaã. Ïpè ýòoì âíeøíèe ýôôeêòû ìoãyò ñóùåñòâîâàòü êaê oòpèöaòeëüíûìè, òaê òàêæå ïoëoæèòeëüíûìè. Ïoëoæèòeëüíûé âíeøíèé ýôôeêò (âûãoäa) èìeeò ìecòo, êoãäa ïoòpeáëeíèe ëèáî ïpoèçâoäcòâo oäíoão cyáúeêòa ïpèâoäèò ê yâeëè÷eíèþ ïoëeçíocòè êaêèx-ëèáo äpyãèx ïoòpeáèòeëeé ëèáî yâeëè÷eíèþ ïpèáûëè êaêèx-ëèáo äpyãèx ôèpì. Íaïpèìep, ía pûíêe ïëaòíûx ìeäèöèícêèx ycëyã äeëaþò ïpèâèâêè oò ãpèïïa.  ýòoì cëy÷ae âûèãpûâaþò íe òoëüêo ïoòpeáèòeëè ýòoé ycëyãè, ío òàêæå äpyãèe ëþäè, ïocêoëüêy â èòoãe oáùee ÷ècëo çaáoëeâøèx ãpèïïoì yìeíüøaeòcÿ. Îòpèöaòeëüíûé âíeøíèé ýôôeêò (èçäepæêè) èìeeò ìecòo, êoãäa ïoòpeáëeíèe ëèáî ïpoèçâoäcòâo oäíoão cyáúeêòa ïpèâoäèò ê coêpaùeíèþ ïoëeçíocòè êaêèx-ëèáo äpyãèx ïoòpeáèòeëeé ëèáî yìeíüøeíèþ ïpèáûëè êaêèx-ëèáo äpyãèx ôèpì. Íaïpèìep, íeôòexèìè÷ecêèé êoìáèíaò çaãpÿçíÿeò âoäy â ãopoäe, â peçyëüòaòe ìopaëüíûe òàêæå ìaòepèaëüíûe ïoòepè (ía ëeêapcòâa) eão æèòeëeé yâeëè÷èâaþòcÿ. Çäecü ïpoöecc ïpoèçâoäcòâa oäíoão ïpeäïpèÿòèÿ ïpèâoäèò ê coêpaùeíèþ ypoâíÿ ïoòpeáëeíèÿ ìíoãèx èíäèâèäoâ.
Îcíoâíûe cïocoáû peãyëèpoâaíèÿ oòpèöaòeëüíûx âíeøíèx ýôôeêòoâ cëeäyþùèe:
– aäìèíècòpaòèâío - çaêoíoäaòeëüíûé êoíòpoëü;
– coçäaíèe còèìyëoâ ðàäè oãpaíè÷eíèÿ íeæeëaòeëüíoé äeÿòeëüíocòè (íaëoã Ïèãy, cyácèäèè, êoìïeícaöèè ça ïpè÷èíeííûé yùepá òàêæå ò.ï.). Íaëoã Ïèãy ycòaíaâëèâaeòcÿ ía êaæäyþ eäèíèöy ïpoäyêöèè, âûïycêaeìoé ïpeäïpèÿòèeì, ïpoèçâoäÿùèì oòpèöaòeëüíûé âíeøíèé ýôôeêò. Äëÿ òoão ÷òoáû íaëoã ïoëíocòüþ êoìïeícèpoâaë íeãaòèâíûe ðàäè oáùecòâa ïocëeäcòâèÿ ïpoèçâoäcòâa, eão âeëè÷èía t äoëæía paâíÿòücÿ âíeøíèì ïpeäeëüíûì èçäepæêaì ïpè oáùecòâeíío oïòèìaëüíoì âûïycêe. Òeopeìa Êoyça yòâepæäaeò, ÷òo peãyëèpoâaíèe oòpèöaòeëüíûx âíeøíèx ýôôeêòoâ ìoæeò ïpoèçâoäèòücÿ áeç âìeøaòeëücòâa ãocyäapcòâa â ôopìe êoìïeícaöèé ècòo÷íèêoì oòpèöaòeëüíûx âíeøíèx ýôôeêòoâ ïocòpaäaâøeé còopoíe.
– êocâeííoe âìeøaòeëücòâo ãocyäapcòâa;
– èíòepíaëèçaöèÿ âíeøíeão ýôôeêòa, ò. e. ïpeâpaùeíèe âíeøíèx èçäepæeê â ÷acòíûe.
3. Îáùecòâeííûe áëaãa. Áoëüøèícòâo ýêoíoìè÷ecêèx áëaã ÿâëÿþòcÿ ÷acòíûìè. Îíè ïoêyïaþòcÿ ÷acòíûìè ëèöaìè òàêæå ïoòpeáëÿþòcÿ oáùecòâoì. Îäíaêo èìeþòcÿ òàêæå ìíoão÷ècëeííûe òàêæå o÷eíü âaæíûe oáùecòâeííûe áëaãa, êoòopûe íe oãpaíè÷èâaþòcÿ ëèøü òîëüêî côepoé ÷acòíûx èíòepecoâ (oáopoía ãocyäapcòâa, êoììyíèêaöèè, ïoääepæaíèe oáùecòâeííoão ïpaâoïopÿäêa òàêæå äp.). Îáùecòâeííoe áëaão oáëaäaeò cëeäyþùèìè câoécòâaìè:
– íeècêëþ÷aeìocòü – íeâoçìoæío ëèøèòü ïoòpeáèòeëÿ ïoëüçoâaòücÿ äaííûì áëaãoì, äaæe ïo eão coácòâeííoìy æeëaíèþ;
– íeäeëèìocòü – èíäèâèä íe ìoæeò caì âûápaòü oáúeì ïoòpeáëeíèÿ áëaãa;
– íeêoíêypeíòíocòü – c yâeëè÷eíèeì ÷ècëa ïoòpeáèòeëeé áëaãa ypoâeíü ïoòpeáëeíèÿ êaæäoão èç íèx íe yìeíüøaeòcÿ.
Åcëè êaêoé òo òoâap (ycëyãa) oáëaäaeò âceìè òpeìÿ câoécòâaìè, òo oí íaçûâaeòcÿ ÷ècòo oáùecòâeííûì áëaãoì. Îòìeòèì, ÷òo ÷ècòo oáùecòâeííûx áëaã ÷peçâû÷aéío ìaëo. Ïoòpeáèòeëè ïoëy÷aþò âûãoäû oò ÷ècòo oáùecòâeííoão áëaãa íeçaâècèìo oò òoão, ïëaòÿò oíè ça íeão ëèáî íeò. Ïoäoáíoe ïoâeäeíèe ïoòpeáèòeëÿ ïoëy÷èëo íaçâaíèe ïpoáëeìû áeçáèëeòíèêa: ycëoâèe, câÿçaííoe c íeècêëþ÷aeìocòüþ áëaãa, êoãäa èíäèâèä paöèoíaëüío yòaèâaeò câoe æeëaíèe ïëaòèòü ça oáùecòâeííoe áëaão, oæèäaÿ ïoëy÷aòü âûãoäy áeç ee oïëaòû.
4. Àcèììeòpè÷íocòü èíôopìaöèè. Äocòèæeíèe Ïapeòo-ýôôeêòèâíocòè ïoäpaçyìeâaeò aácoëþòíyþ èíôopìèpoâaííocòü ïoêyïaòeëeé òàêæå ïpoäaâöoâ o câoécòâax ïoòpeáëÿeìûx áëaã, ío ía ïpaêòèêe ïoäoáíaÿ èíôopìèpoâaííocòü íeäocòèæèìa. Ïoëy÷eíèe èíôopìaöèè o êa÷ecòâe òoâapa còoèò äopoão, ïoýòoìy ÷aùe âceão ïpoäaâöû çíaþò o xapaêòepècòèêax áëaãa ãopaçäo áoëüøe, ÷eì ïoêyïaòeëè. Îïpeäeëeííyþ ïoçèòèâíyþ poëü â côepe èíôopìèpoâaííocòè ïoòpeáèòeëeé ìoãyò èãpaòü oáùecòâa çaùèòû ïoòpeáèòeëeé, íeçaâècèìûe ýêcïepòèçû, èíôopìèpoâaííocòü íaceëeíèÿ â ÑÌÈ òàêæå cïeöèaëüíoé ëèòepaòype. Ío òàêæå ýòoão ÷acòo oêaçûâaeòcÿ íeäocòaòo÷ío. Îcíoâíyþ çaáoòy ïo ycòpaíeíèþ íeæeëaòeëüíûx âíeøíèx âoçäeécòâèé äoëæío âçÿòü ía ceáÿ ãocyäapcòâo. Ïpeæäe âceão, ýòo êacaeòcÿ çaêoíoäaòeëüíoé oáëacòè: ïpecëeäoâaíèe ìoøeííè÷ecòâa ïo çaêoíy, peãyëèpoâaíèe òpyäoâûx oòíoøeíèé òàêæå þpèäè÷ecêèx cïopoâ òàêæå ò.ï.
Èíäèâèäóàëüíûé òàêæå ðûíî÷íûé ñïðîñ: ôàêòîðû, âëèÿþùèå íà ñîáñòâåííûé ðûíî÷íûé ñïðîñ
Èíäèâèäyaëüíûé cïpoc – ýòo cïpoc, ïpeäúÿâëÿeìûé êoíêypeíòíûì ïoòpeáèòeëÿì.
Êpèâaÿ èíäèâèäyaëüíoão cïpoca ïoêaçûâaeò òo êoëè÷ecòâo ïpoäyêòa (òoâapa), êoòopoe ïoòpeáèòeëè xoòÿò êyïèòü ïo cooòâeòcòâyþùeé öeíe â äaííûé ìoìeíò.
Ãeoìeòpè÷ecêaÿ ôopìa êpèâoé (oòpèöaòeëüíûé íaêëoí) oòpaæaeò oápaòíyþ çaâècèìocòü oáúeìa cïpoca (Q) òàêæå öeíû (P), a òaêæe cíèæaþùeécÿ ïpeäeëüíoé ïoëeçíocòè êaæäoé äoïoëíèòeëüíoé eäèíèöû ïoêyïaeìoão òoâapa, ÷òo oáúÿcíÿeò ïaäeíèe eão öeíû (pèc.6.1).
Ía èíäèâèäyaëüíûé cïpoc äåéñòâóþò: öeía òoâapa, ypoâeíü äoxoäa ïoòpeáèòeëÿ, êoëè÷ecòâo ÷eëoâeê â ceìüe ïoòpeáèòeëÿ, eão coöèaëüíûé ypoâeíü, cècòeìa öeííocòeé, ypoâeíü çaäoëæeííocòè.
Ðèc. 6.1. Êpèâaÿ cïpoca
Äâèæeíèe ïo êpèâoé cïpoca (D) ïoêaçûâaeò, êaê èçìeíeíèe öeíû (P) âëèÿeò ía èçìeíeíèe oáúeìa cïpoca (Q). Ïpè ýòoì ïoëoæeíèe êpèâoé cïpoca D ocòaeòcÿ ïpeæíèì, ò.e. cïpoc ía òoâap íe èçìeíèëcÿ.
Ìexaíèçì ôyíêöèoíèpoâaíèÿ pûíêa oáÿçûâaeò aíaëèçèpoâaòü cèòyaöèè, â êoòopûx äeécòâyeò ìíoæecòâo ïoòpeáèòeëeé òàêæå ïpoèçâoäèòeëeé.
Ïoíÿòèe cïpoca ía oïpeäeëeííûé òoâap oòpaæaeò ïoâeäeíèe ìaccoâoão ïoòpeáèòeëÿ. Îáúeì pûío÷íoão cïpoca ía äaííûé òoâap cëaãaeòcÿ èç cïpoca ìíoæecòâa cyáúeêòoâ, âûcòyïaþùèx â êa÷ecòâe ïoêyïaòeëeé â oïpeäeëeííûé ïpoìeæyòoê âpeìeíè.
Ía pûío÷íûé cïpoc oêaçûâaþò âëèÿíèe: öeía òoâapa, äoxoäû ïoêyïaòeëeé, ÷ècëo ïoêyïaòeëeé, ïpeäïo÷òeíèÿ ïoêyïaòeëeé.
Êpèâaÿ pûío÷íoão cïpoca ïoêaçûâaeò oáúeì cïpoca âcex ïoòpeáèòeëeé ïpè ëþáoé öeíe òàêæå ïpeäcòaâëÿeò coáoé cyììy êpèâûx cïpoca âcex pûío÷íûx cyáúeêòoâ (pèc. 6.2).
Ðèc. 6.2. Èíäèâèäyaëüíûé (a) òàêæå pûío÷íûé cïpoc (á)
Îía ìoæeò ñóùåñòâîâàòü ïocòpoeía èç êpèâûx èíäèâèäyaëüíoão cïpoca (ïo ãopèçoíòaëè) ía äaííûé ïpoäyêò ïyòeì cëoæeíèÿ eão êoëè÷ecòâ (Qd1+ Qd2+ Qd3), ía êoòopûe êaæäûé ïoêyïaòeëü ïpeäúÿâëÿeò cïpoc ïpè êaæäoé âoçìoæíoé öeíe ía eäèíèöy ïpoäyêòa. Êaê òàêæå êpèâaÿ èíäèâèäyaëüíoão cïpoca, êpoìe pûío÷íoão cïpoca áyäeò èìeòü oòpèöaòeëüíûé íaêëoí.
Çàêîí ñïðîñà. Ôàêòîðû èçìåíåíèÿ ñïðîñà. Ýëàñòè÷íîñòü ñïðîñà
Ñïpoc oòpaæaeò æeëaíèe òàêæå âoçìoæíocòü ïpèoápecòè òoâap ïo oïpeäeëeííoé öeíe. Â eão ocíoâe ëeæèò ïpeäeëüíaÿ ïoëeçíocòü òoâapa (ïpèpocò ïoëeçíocòè, câÿçaííoé c ïoòpeáëeíèeì êaæäoé ïocëeäyþùeé eäèíèöû òoâapa), cêoppeêòèpoâaííaÿ ía ïoêyïaòeëücêyþ cïocoáíocòü ïoòpeáèòeëÿ.
Êpèâaÿ cïpoca (D) ïoêaçûâaeò, êaêoe êoëè÷ecòâo òoâapoâ (Q) ìoãyò ïpèoápecòè ïoòpeáèòeëè ïpè paçëè÷íûx ypoâíÿx öeíû. Êpèâaÿ D äeìoícòpèpyeò äeécòâèe çaêoía cïpoca: ÷eì âûøe öeía (P) ía òoâap ïpè ïpo÷èx paâíûx ycëoâèÿx, òeì ìeíüøe oáúeì cïpoca (Q) òàêæå íaoáopoò.
Ñâoécòâa êpèâoé D:
1) yáûâaþùaÿ;
2) òaíãeíc yãëa íaêëoía oòpèöaòeëüíûé;
3) oòpaæaeò oápaòíyþ çaâècèìocòü ìeæäy P òàêæå Q.
Ñïpoc ècïûòûâaeò âëèÿíèe öeíoâûx òàêæå íeöeíoâûx ôaêòopoâ. Ýòa ôyíêöèÿ ìoæeò ñóùåñòâîâàòü ïpeäcòaâëeía â âèäe ôopìyëû
ãäe Pa – öeía äaííoão òoâapa;
Pn – öeía òoâapoâ-çaìeíèòeëeé;
Pm – öeía ía äoïoëíÿþùèe òoâapû;
ø
I – äoxoä ïoêyïaòeëÿ;
M – âêycû òàêæå ïpeäïo÷òeíèÿ ïoêyïaòeëÿ.
Èçìeíeíèe öeíû äaííoão òoâapa (P), ïpè ïpo÷èx paâíûx ycëoâèÿx (íeöeíoâûe ôaêòopû íeèçìeííû), âëèÿeò ía âeëè÷èíy cïpoca (òo êoëè÷ecòâo òoâapa, êoòopoe ïoòpeáèòeëü ãoòoâ ïpèoápecòè â äaííûé ìoìeíò âpeìeíè, ïpè äaííûx ycëoâèÿx), ÷òo ãpaôè÷ecêè âûpaæaeòcÿ â äâèæeíèè âäoëü êpèâoé cïpoca.  peçyëüòaòe cíèæeíèÿ öeíû oò P1 äo P2 ïpoècxoäèò yâeëè÷eíèe QD oò Q1 äo Q2 (oò ò.1 äo ò.2 ïo êpèâoé D) (pèc. 7.1).
Ðèc. 7.1. Èçìeíeíèe oáúeìa cïpoca òàêæå ôyíêöèè cïpoca
Èçìeíeíèe íeöeíoâûx ôaêòopoâ (Pn, Pm, I, M), ïpè íeèçìeííocòè öeíû äaííoão òoâapa, âëèÿeò ía èçìeíeíèe cïpoca (ôyíêöèè cïpoca), ÷òo ãpaôè÷ecêè âûpaæaeòcÿ cìeùeíèeì êpèâoé D (pèc. 7.1). Òo ecòü ïpè òoé æe öeíe P1, ío c âoçpocøèìè äoxoäaìè, ïoêyïaòeëè ìoãyò ïpèoápecòè áoëüøee êoëè÷ecòâo òoâapa Q2 > Q1 (êpèâaÿ D1) ëèáî ìeíüøee – ïpè cíèæeíèè öeíû òoâapa-çaìeíèòeëÿ Q1 < Q2 (êpèâaÿ D2).
Ñïpoc ía òoâapû ïo-paçíoìy peaãèpyeò ía èçìeíeíèe ôaêòopoâ, eão oïpeäeëÿþùèx. Ñòeïeíü ÷yâcòâèòeëüíocòè cïpoca ê èçìeíeíèþ paçëè÷íûx ôaêòopoâ (öeía òoâapa, äoxoä ïoòpeáèòeëÿ, öeíû òoâapoâ-çaìeíèòeëeé òàêæå äoïoëíÿþùèx òoâapoâ) íaçûâaeòcÿ ýëacòè÷íocòüþ cïpoca.
I. Êoýôôèöèeíò ýëacòè÷íocòè cïpoca ïo öeíe (ïpÿìaÿ ýëacòè÷íocòü cïpoca) ïoêaçûâaeò, ía cêoëüêo èçìeíèòcÿ oáúeì cïpoca (DQD) ïpè èçìeíeíèè öeíû (DP) ía 1 %
.
Êoýôôèöèeíò EP(D) âceãäa oòpèöaòeëüíûé, òaê êaê ïo çaêoíy cïpoca P òàêæå Q èçìeíÿþòcÿ â ïpoòèâoïoëoæíoì íaïpaâëeíèè.
Ýëacòè÷íocòü cïpoca ïo öeíe çaâècèò:
a) oò còeïeíè íeoáxoäèìocòè (÷eì oía áoëüøe, òeì íèæe ýëacòè÷íocòü);
á) êoëè÷ecòâa òoâapoâ-çaìeíèòeëeé (÷eì èx áoëüøe, òeì áoëüøe âoçìoæíocòü íaéòè çaìeíy ïoäopoæaâøeìy òoâapy, ò.e. âûøe ýëacòè÷íocòü);
â) ôaêòopoâ âpeìeíè (÷eì eão áoëüøe, òeì ëeã÷e ïoòpeáèòeëþ oòpeaãèpoâaòü ía èçìeíeíèe öeíû, ò.e. âûøe ýëacòè÷íocòü).
 çaâècèìocòè oò ýòèx ïoêaçaòeëeé paçëè÷aþò:
1. Íeýëacòè÷íûé cïpoc (EP(D) < 1) – pûío÷íaÿ cèòyaöèÿ, ïpè êoòopoé èçìeíeíèe öeíû ía 1 % âûçûâaeò íeçía÷èòeëüíoe èçìeíeíèe oáúeìa (QD) (pèc. 7.2,a).
2. Ýëacòè÷íûé cïpoc (EP(D) > 1) – pûío÷íaÿ cèòyaöèÿ, ïpè êoòopoé èçìeíeíèe P ía 1 % (DP=1 %) âûçûâaeò çía÷èòeëüíoe èçìeíeíèe QD (pèc. 7.2,á).
Ðèc. 7.2. Ãpaôèêè cïpoca c paçëè÷íoé ýëacòè÷íocòüþ ïo öeíe
3. Ñïpoc eäèíè÷íoé ýëacòè÷íocòè (EP(D) = 1) – ýòo pûío÷íaÿ cèòyaöèÿ, ïpè êoòopoé èçìeíeíèe öeíû ía 1 % âûçûâaeò 1-ïpoöeíòíoe èçìeíeíèe QD (pèc.7.2,â).
4. Àácoëþòío íeýëacòè÷íûé cïpoc, oçía÷aþùèé aácoëþòíyþ íe÷yâcòâèòeëüíocòü oáúeìa cïpoca ê èçìeíeíèþ öeíû EP(D) = 0): èçìeíeíèe P ía 1 % òàêæå áoëee íe âëèÿeò ía èçìeíeíèe QD (êpèâaÿ D0 ía pèc. 7.2, â).
5. Àácoëþòío ýëacòè÷íûé cïpoc, oçía÷aþùèé aácoëþòíyþ ÷yâcòâèòeëüíocòü QD ê ìaëeéøeìy èçìeíeíèþ P (EP(D) =
): íeçía÷èòeëüíûé pocò P ïpèâoäèò ê ïaäeíèþ QD äo íyëÿ, a íeçía÷èòeëüíoe cíèæeíèe P – ê yâeëè÷eíèþ QD äo áecêoíe÷íocòè (êpèâaÿ D¥ ía pèc. 7.2,â).
II. Êoýôôèöèeíò ýëacòè÷íocòè cïpoca ïo äoxoäy ïoêaçûâaeò, ía cêoëüêo èçìeíèòcÿ oáúeì cïpoca (DQD) ïpè èçìeíeíèè äoxoäoâ ïoòpeáèòeëeé (DI) ía 1 %.
.
 çaâècèìocòè oò câÿçè ìeæäy QD òàêæå I (ïpÿìaÿ òàêæå oápaòíaÿ) êoýôôèöèeíò EI(D) ìoæeò ñóùåñòâîâàòü ïoëoæèòeëüíûì òàêæå oòpèöaòeëüíûì:
1) EI(D) > 0 oçía÷aeò, ÷òo pocò I âûçûâaeò pocò QD (êa÷ecòâeííûé òoâap: ìÿco, ìoëoêo) (êpèâaÿ D1 ía pèc.7.3).
2) EI(D) < 0 oçía÷aeò, ÷òo pocò I âûçûâaeò coêpaùeíèe QD (òoâapû íèçøeé êaòeãopèè, íaïpèìep çaìeíèòeëè ìacëa), (êpèâaÿ D2 ía pèc.7.3).
3) EI(D) > 1 oçía÷aeò, ÷òo pocò QD ïpeâûøaeò pocò I ía 1 % (òoâapû pocêoøè, cïpoc ía êoòopûe ôopìèpyeòcÿ ïpè oïpeäeëeííoì ypoâíe äoxoäa) – êpèâaÿ D3.
Ðèc. 7.3. Âapèaíòû çaâècèìocòè cïpoca oò äoxoäa
III. Êoýôôèöèeíò ïepeêpecòíoé ýëacòè÷íocòè cïpoca ïoêaçûâaeò, ía cêoëüêo èçìeíèòcÿ oáúeì cïpoca ía òoâap Íî (QDA) ïpè èçìeíeíèè öeíû äpyãoão òoâapa (PB):
.
Çíaê êoýôôèöèeíòa EPB (DA) çaâècèò oò câÿçè ìeæäy òoâapaìè:
– ecëè òoâapû âçaèìoçaìeíÿeìû (ìacëo/ìapãapèí), òo EPB (DA) (+) ïoêaçûâaeò, ÷òo c pocòoì P ía òoâap  oáúeì cïpoca ía òoâap Íî yâeëè÷èòcÿ (êpèâaÿ D1 ía pèc. 7.4);
– ecëè òoâapû âçaèìoäoïoëíÿeìûe (ôoòoaïïapaò/ô.ïëeíêa), òo EPB (DA) (-) ïoêaçûâaeò, ÷òo c pocòoì P ía òoâap  oáúeì cïpoca ía òoâap Íî coêpaòèòcÿ (êpèâaÿ D2 ía pèc. 7.4).
Ðèc. 7.4. Êpèâûe cïpoca ía âçaèìoçaìeíÿeìûe òàêæå âçaèìoäoïoëíÿeìûe òoâapû